Η διαβούλευση για το κράτος δικαίου του 2027 και η φωνή της κοινωνίας
Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτα στο Policypress: Criticism needs no permission – Policypress
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά στοιχεία για το κράτος δικαίου. Στην Κύπρο, έχουμε συζητήσει ακόμη και ποιος δικαιούται να της τα δώσει. Η διαβούλευση για την Έκθεση του 2027 είναι ευκαιρία να εξετάσουμε περισσότερο όσα λέγονται και λιγότερο αν μας αρέσει εκείνος που τα λέει.
Η πρώτη έκθεση δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2020. Έκτοτε, η Επιτροπή εξετάζει κάθε χρόνο όλα τα κράτη μέλη σε τέσσερα πεδία: δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικά αντίβαρα. Από το 2022 διατυπώνει συγκεκριμένες συστάσεις ανά χώρα και παρακολουθεί την υλοποίησή τους. Έτσι, ο έλεγχος απέκτησε συνέχεια: οι εκκρεμότητες επιστρέφουν στην επόμενη έκθεση. [1]
Στην ΕΕ, η έκθεση τροφοδοτεί τον διάλογο μεταξύ κυβερνήσεων, κοινοβουλίων και ευρωπαϊκών θεσμών και λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για μεταρρυθμίσεις. Αποτελεί επίσης πηγή πληροφοριών για τον μηχανισμό προστασίας του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, χωρίς να επιβάλλει η ίδια αυτόματες κυρώσεις. Η αξία της βρίσκεται στη δυνατότητα να συγκρίνουμε τις διακηρύξεις με τα αποτελέσματα. [2]
Στην Κύπρο, κρατά στην ατζέντα ζητήματα όπως η μεταρρύθμιση της Νομικής Υπηρεσίας, οι δικαστικές καθυστερήσεις και η αποτελεσματικότητα της Αρχής κατά της Διαφθοράς. Η ετήσια συζήτησή της στην Επιτροπή Θεσμών έχει γίνει καθιερωμένη πρακτική, την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει θετικά στην έκθεση του 2026. Πρόκειται για πραγματικό κέρδος λογοδοσίας. Η ακρόαση, όμως, αποκτά αξία όταν οδηγεί και σε παρακολούθηση της εφαρμογής. [3]
Υπάρχει και η λιγότερο παραγωγική πλευρά. Στη συζήτηση του Φεβρουαρίου 2024 αμφισβητήθηκαν η επιλογή οργανώσεων που συμβουλεύθηκε η Επιτροπή και το περιεχόμενο του ίδιου του όρου «κοινωνία των πολιτών». Σε χωριστή συζήτηση το 2025 τέθηκαν ζητήματα θεσμικής ρύθμισης και οικονομικού ελέγχου των οργανώσεων. Αυτές είναι διαφορετικές συζητήσεις και χρειάζεται να παραμείνουν διαφορετικές. [4]
Η κοινωνία των πολιτών περιλαμβάνει οργανώσεις, συλλόγους και πρωτοβουλίες ανθρώπων που δρουν έξω από τον κρατικό μηχανισμό. Δεν εκπροσωπεί αυτομάτως τους πάντες ούτε διαθέτει τεκμήριο ορθότητας. Οφείλει διαφάνεια για τη χρηματοδότηση και τα συμφέροντά της. Η αξιοπιστία μιας παρέμβασης, όμως, κρίνεται από τα στοιχεία της. Η νόμιμη λειτουργία μιας οργάνωσης και η πολιτική έγκριση των απόψεών της είναι άλλο πράγμα. Το άρθρο 11 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπει ρητά διάλογο των ευρωπαϊκών θεσμών με την κοινωνία των πολιτών. [5]
Η Επιτροπή χρειάζεται και η ίδια κριτική. Οργανώσεις έχουν ζητήσει περισσότερο χρόνο, σαφέστερα κριτήρια επιλογής συνομιλητών και διαφάνεια για το πώς αξιοποιούνται οι εισηγήσεις τους. Μελέτη του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου (EUI) το 2026 εντοπίζει δυσανάλογη προβολή λίγων πανευρωπαϊκών οργανώσεων. Ένας ανοικτός σύνδεσμος δεν αρκεί για ισότιμη συμμετοχή: απαιτούνται ενημέρωση, χρόνος και δυνατότητα τεκμηρίωσης. [6]
Η φετινή πρόσκληση είναι ανοικτή σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με έμφαση σε οργανώσεις, επαγγελματικούς και ερευνητικούς φορείς, αλλά και επιχειρήσεις. Δεν περιορίζεται στους παραλήπτες ενός ενημερωτικού email. Η προθεσμία είναι η 4η Δεκεμβρίου 2026. Το ερωτηματολόγιο είναι στα αγγλικά, αλλά οι απαντήσεις μπορούν καταρχήν να υποβληθούν και στα ελληνικά. Ζητούνται συγκεκριμένα στοιχεία για τις εξελίξεις μετά την έκθεση του Ιουλίου 2026: τι άλλαξε στη νομοθεσία και τι λειτουργεί στην πράξη. [7]
Δύο κινήσεις θα έκαναν τη διαδικασία ουσιαστικότερη: ευρεία ενημέρωση με έναν σύντομο ελληνικό οδηγό συμμετοχής και δημόσια παρακολούθηση των συστάσεων από την Επιτροπή Θεσμών, με υπεύθυνο και χρονοδιάγραμμα για κάθε εκκρεμότητα. Η τεκμηριωμένη κριτική δεν χρειάζεται πιστοποιητικό πολιτικής αποδοχής. Χρειάζεται απάντηση.
Συμμετοχή στη διαβούλευση έως τις 4 Δεκεμβρίου 2026
Πηγές για τη σύνταξη
[1] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, EU Rule of Law Report — Έναρξη το 2020, τέσσερις πυλώνες και συστάσεις από το 2022.
[2] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, COM(2025) 900 — Διάλογος, μεταρρυθμίσεις και σχέση με τον μηχανισμό αιρεσιμότητας του προϋπολογισμού.
[3] Έκθεση 2026 για την Κύπρο, SWD(2026) 913 — Συστάσεις και ενότητα IV για την καθιερωμένη ετήσια κοινοβουλευτική συζήτηση.
[4α] ΚΥΠΕ / ToThemaOnline, 7 Φεβρουαρίου 2024 — Αμφισβήτηση της επιλογής οργανώσεων στη συζήτηση της έκθεσης.
[4β] ΚΥΠΕ / ToThemaOnline, 21 Μαΐου 2025 — Χωριστή συζήτηση για ρύθμιση, έλεγχο και διαφάνεια των οργανώσεων.
[5] Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 11 — Συμμετοχή πολιτών και διάλογος με την κοινωνία των πολιτών.
[6α] Κοινές προτάσεις οργανώσεων, ECPMF, 23 Σεπτεμβρίου 2021 — Κριτική στη διάρκεια, στη διαφάνεια και στη συμπερίληψη της διαβούλευσης.
[6β] EUI, Participation without influence, 2026 — V. Mladineo και F. Bernabeu Fornara, αξιολόγηση της συμβολής της κοινωνίας των πολιτών.
[7] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρόσκληση διαβούλευσης 2027 — 23 Οκτωβρίου–4 Δεκεμβρίου 2026. Στοχευμένη διαβούλευση ενδιαφερομένων· γλώσσες και τρόπος υποβολής.

